- Rayiç, bir imalatı oluşturan girdinin fiyatıdır: usta saati, çimento tonu, vinç saati.
- Birim fiyat, o girdilerin belirli oranlarda birleşmesiyle ortaya çıkan bitmiş imalatın fiyatıdır.
- Aradaki köprü poz analizidir: hangi girdiden ne kadar, artı kâr ve genel gider.
- Listede karşılığı olmayan bir imalat için özel poz kurarsınız — ve bunu ancak rayiçlerle yapabilirsiniz.
- Bakanlık her ay hem rayiç hem birim fiyat listelerini ayrı ayrı yayımlar; ikisini karıştırmak maliyeti kat kat şişirir veya eksiltir.
Sahada en sık duyulan cümlelerden biri: "Rayiçten bakalım." Ardından açılan dosya çoğu zaman birim fiyat listesi olur. İkisi farklı belgelerdir, farklı sorulara cevap verir ve birbirinin yerine kullanıldığında yaklaşık maliyet ciddi biçimde yanlış çıkar.
Tek cümlelik fark
Rayiç girdinin fiyatıdır, birim fiyat çıktının fiyatıdır.
Bir örnekle netleşir. "1 m³ C25 beton dökülmesi" bir imalattır; bunun bir birim fiyatı vardır. Ama o beton kendiliğinden oluşmaz; içinde çimento, agrega, su, katkı, betoncu ustası saati, vibratör saati vardır. Bunların her birinin fiyatı rayiçtir.
| Rayiç | Birim Fiyat | |
|---|---|---|
| Neyi fiyatlar | Girdiyi (malzeme, işçilik, makine) | Bitmiş imalatı |
| Örnek | Betoncu ustası / saat | C25 beton dökülmesi / m³ |
| Kâr ve genel gider | İçermez | İçerir |
| Nerede kullanılır | Poz analizi, özel poz kurma | Metraj, keşif, hakediş |
Köprü: poz analizi
Rayiçten birim fiyata geçiş analiz ile olur. Analiz, bir birim imalat için hangi girdiden ne kadar harcandığını gösteren tablodur.
Basitleştirilmiş bir örnek — 1 m³ beton için:
| Girdi | Miktar | Birim | Rayiç | Tutar |
|---|---|---|---|---|
| Hazır beton C25 | 1,02 | m³ | 2.450 ₺ | 2.499 ₺ |
| Betoncu ustası | 0,35 | saat | 310 ₺ | 109 ₺ |
| Düz işçi | 0,60 | saat | 215 ₺ | 129 ₺ |
| Vibratör | 0,20 | saat | 95 ₺ | 19 ₺ |
| Ara toplam | 2.756 ₺ | |||
| Kâr + genel gider (%25) | 689 ₺ | |||
| Birim fiyat (1 m³) | 3.445 ₺ | |||
Dikkat edin: hazır beton miktarı 1,02 — yüzde 2 fire payı. Analizdeki bu küçük katsayılar, işin gerçek maliyetini belirleyen yerdir.
Neden ikisini karıştırmak pahalıya patlar
Rayiçle keşif yaparsanız maliyeti eksik çıkarırsınız
Rayiç kâr ve genel gideri içermez. Bir imalatı doğrudan girdi rayiciyle fiyatlarsanız, örneğimizdeki 689 ₺'lik kâr–genel gider payını atlarsınız. Yüzde 25'lik bir eksik hesap, 10 milyonluk bir işte 2 milyonluk açık demektir.
Birim fiyatla analiz kurarsanız maliyeti kat kat şişirirsiniz
Özel poz analizinde girdi olarak birim fiyat kullanmak, kâr ve genel gideri iki kez saymak anlamına gelir. Daha kötüsü, bitmiş bir imalatı başka bir imalatın girdisi gibi göstermek mantık hatasıdır.
Özel poz ne zaman gerekir?
Resmî listelerde 30.000'i aşkın poz var ama her işin karşılığı yok. Şu durumlarda özel poz kurmanız gerekir:
- Standart dışı bir imalat yöntemi kullanıyorsunuz
- Listede olmayan bir malzeme (yeni nesil yalıtım, özel cephe sistemi) var
- Proje şartnamesi listedekinden farklı bir kalite/ölçü istiyor
- İmalat, listedeki iki pozun arasında kalıyor ve hiçbiri tam karşılamıyor
Özel pozu hazırlarken asgari şunlar gerekir: en az üç tedarikçi teklifi, malzeme oran analizi, işçilik saatleri detayı, makine kullanım hesabı, kâr ve genel gider oranı. Kamu işlerinde ayrıca idarenin yazılı onayı şarttır.
Aylık yayım düzeni ne değiştirdi?
Temmuz 2025'teki mevzuat değişikliğine kadar rayiç ve birim fiyat listeleri yılda bir yayımlanıyordu. Artık her ay güncelleniyor. Bunun analiz açısından somut sonucu şudur: kendi özel pozunuzun analizini bir kez kurup unutamazsınız. Girdi rayiçleri her ay değiştiği için analiz aynı kalsa bile çıkan birim fiyat değişir.
Pratik yaklaşım: analizin katsayılarını (0,35 saat usta, 1,02 m³ beton) sabit tutun, rayiçleri her dönem güncel listeden çekin. Böylece aynı iş tanımı için her ay doğru fiyatı elde edersiniz.
Bakanlığın o ayki rayiç ve birim fiyat listelerinde poz numarası veya tanımla arama yapabilirsiniz: Resmî rayiç ve birim fiyat sorgulama →
Hangi listede ne var?
Bakanlık listeleri üç sektöre ve iki türe ayırarak yayımlar:
- İnşaat — rayiç listesi + birim fiyat listesi
- Mekanik tesisat — rayiç listesi + birim fiyat listesi
- Elektrik tesisat — rayiç listesi + birim fiyat listesi
Mekanik ve elektrik listelerinde ayrıca montaj bedeli sütunu bulunur: malzemenin kendi fiyatı ile montaj işçiliği ayrı gösterilir. Bu ayrım, malzemeyi işveren temin ettiğinde yalnızca montaj bedelini hakedişe almanızı sağlar.
Sıkça Sorulan Sorular
Rayiç ile piyasa fiyatı aynı şey mi?
Değil. Rayiç, Bakanlığın piyasa araştırmasına dayanarak belirlediği ortalama referans fiyattır. Gerçek piyasa fiyatı bölgeye, tedarikçiye, ödeme vadesine ve miktara göre bunun altında veya üstünde olabilir. Rayiç bir üst sınır ya da garanti değil, ortak referanstır.
Analizdeki kâr ve genel gider oranı kaçtır?
Kamu işlerinde uygulanan oran mevzuatla belirlenir ve zaman içinde değişebilir; özel sektörde ise taraflar serbestçe anlaşır. Bu yazıdaki %25 yalnızca hesap mantığını göstermek için kullanılmış bir örnektir, referans değildir. Kendi işinizde güncel mevzuatı ve sözleşmenizi esas alın.
Rayiçler nereden indirilir?
Resmî kaynak Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu Başkanlığı'nın portalıdır; listeler PDF olarak ücretsiz yayımlanır. Üçüncü taraf siteler kopya sunsa da kesin veri için her zaman resmî kaynağı esas alın.
Geçmiş dönemin rayicine neden ihtiyaç duyarım?
Devam eden bir sözleşmede hakediş, o dönemin fiyatlarıyla hesaplanır. Üç ay önce başlayan bir işin ikinci hakedişini bugünün rayiciyle yapmak yanlıştır. Bu yüzden geçmiş dönem listelerine erişim, güncel listeye erişim kadar önemlidir.
Özel poz analizinde hangi rayiç listesini kullanmalıyım?
İmalatın hangi sektöre girdiğine göre: bir pano montajı için elektrik tesisat rayiçleri, bir kazan bağlantısı için mekanik tesisat rayiçleri. Girdi başka sektörden geliyorsa (örneğin elektrik işinde beton kaide) o girdiyi kendi listesinden alırsınız; analiz farklı listelerden girdi içerebilir.
Analiz katsayılarını kendim belirleyebilir miyim?
Özel pozda evet, ancak gerekçelendirmeniz gerekir. Katsayı, saha ölçümüne veya üretici verisine dayanmalıdır. Kamu işinde idare bu katsayıları sorgular; "usta saati neden 0,35 değil de 0,60" sorusuna cevap veremezseniz poz onaylanmaz.
Metraj yaparken rayiç mi birim fiyat mı kullanılır?
Metraj cetvelinde imalat kalemleri yer alır, dolayısıyla birim fiyat kullanılır. Rayiç yalnızca listede karşılığı olmayan bir kalem için özel poz kurarken devreye girer. Metrajda rayiç görüyorsanız, muhtemelen bir analiz satırı yanlışlıkla imalat satırı gibi yazılmıştır.