AÇSHB İSG Denetimi 2026: 12 Belge, 10 Ceza Rehberi

İnşaat sektörü, Türkiye'de iş kazalarının en yoğun yaşandığı sektörlerin başında geliyor. Sosyal Güvenlik Kurumu istatistiklerine göre yıllık ölümlü iş kazalarının yaklaşık üçte biri inşaatta gerçekleşiyor. Bu yoğunluk, AÇSHB iş müfettişlerinin denetim sıklığını da doğrudan etkiliyor. 2024 yılında inşaat sektörüne yapılan İSG denetim sayısı bir önceki yıla göre yüzde 22 artarken, kesilen idari para cezası toplamı 2,1 milyar TL'yi aştı.

Bu rehberde AÇSHB İSG denetimine sıfırdan nasıl hazırlanılır, denetçi karşısına hangi belgelerle çıkılır, en sık verilen 10 ceza nasıl önlenir ve dijital araçlarla denetim hazırlığı nasıl hızlandırılır sorularına yanıt veriyoruz.

1. AÇSHB Nedir, İSG Denetim Yetkisi Nereden Geliyor

Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (AÇSHB) bünyesindeki İş Teftiş Kurulu Başkanlığı, Türkiye'de iş sağlığı ve güvenliği denetimlerinin tek yetkili kurumudur. Yetki kaynağı 20 Haziran 2012'de yürürlüğe giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'dur. Bu kanun, çalışan sayısı ne olursa olsun tüm işyerlerini kapsar; inşaat sektörü "çok tehlikeli" sınıfta yer aldığı için yükümlülük seviyesi en üst düzeydedir.

Kanun kapsamında işveren, risk değerlendirmesi yaptırmak, İSG uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirmek, çalışanlara eğitim vermek, kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlamak ve acil durum planlaması yapmakla yükümlüdür. Müfettiş, bu yükümlülüklerin yerine getirilip getirilmediğini sahada doğrudan inceler.

İnşaat şantiyeleri ayrıca Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği (5 Ekim 2013) kapsamında ek yükümlülüklere tabidir: sağlık ve güvenlik planı, sağlık ve güvenlik koordinatörü atanması, ön bildirim gibi. İlgili pillar yazımız İnşaat proje yönetimi tam rehberi'nde proje yönetiminin İSG ile kesişim noktalarını detaylandırdık.

2. Denetim Türleri: Programlı, Şikayet Üzerine, Kaza Sonrası

AÇSHB iş müfettişleri üç farklı senaryoda şantiyeye gelir. Her birinin hazırlık biçimi farklıdır.

Programlı Denetim

İş Teftiş Kurulu yıllık denetim programı kapsamında sektör ve risk skoruna göre işyeri seçer. İnşaat sektörü her yıl listenin başında yer alır. Denetçi haber vermeden gelebileceği gibi, bazı durumlarda 1-2 gün önceden randevu da verilebilir. Programlı denetimde tüm İSG sistemini kapsayan geniş bir incelemenin yapılması esastır.

Şikayet Üzerine Denetim

Çalışan, eski çalışan, taşeron veya komşu işyeri tarafından ALO 170 üzerinden yapılan şikayetler değerlendirmeye alınır. Şikayetin gizliliği yasal güvence altındadır. Müfettiş habersiz gelir ve genellikle sadece şikayete konu olan konuyu inceler; ancak başka eksiklik fark ederse o da rapora dahil edilir.

Önemli Kaza Sonrası Denetim

Ölümlü iş kazası, üç günden fazla iş göremezlik yaratan kaza veya meslek hastalığı tespit edildiğinde otomatik denetim açılır. Bu en zorlu denetim türüdür; müfettiş yanı sıra Cumhuriyet Savcısı da soruşturma açar. Belge bütünlüğü ve kaza anındaki uygulamanın denetim öncesi durumla tutarlı olması kritik önem taşır.

3. Denetçi Şantiyeye Geldiğinde İlk 30 Dakika

Müfettiş şantiyeye geldiğinde önce kimlik kartını ve müfettişlik mührünü gösterir. Bu zorunludur; göstermezse iş yapması istenmez. Kimlik doğrulandıktan sonra ilk 30 dakika denetimin tonunu belirler.

Uygulamak gereken ilk dakikalar:

• 0-5. dakika: Şantiye şefi veya yetkili müdür müfettişi karşılar; kahve/su ikram edilir, kısa bir tanışma yapılır.
• 5-15. dakika: İSG uzmanı, işyeri hekimi ve sağlık ve güvenlik koordinatörü çağırılır. Bu kişilerin denetim boyunca bulunmaması ciddi bir eksiklik olarak rapora yazılır.
• 15-30. dakika: Belge klasörü müfettişin önüne konur. Tüm belgeler tek bir yerde, tarih sırasıyla ve indexli olmalıdır.

Yapılmaması gerekenler: müfettişin sahada yürümesini engellemek, fotoğraf çekmesine itiraz etmek, "biraz bekleyin uzmanımız geliyor" diyerek belge sunmayı geciktirmek. Bu tür davranışlar olumsuz tutanak nedenidir.

4. 12 Temel Belge ve Belge Düzeni

Şantiyede her zaman hazır bulunması gereken 12 belge:

1. Risk değerlendirme raporu: Yapı işine özel, çok tehlikeli sınıf için en geç 2 yılda bir güncellenir.
2. Acil durum eylem planı: Yangın, deprem, göçük, yüksekten düşme senaryoları dahil.
3. İSG uzmanı sözleşmesi ve görevlendirme yazısı: A sınıfı uzman çok tehlikeli işyerleri için zorunlu.
4. İşyeri hekimi sözleşmesi: 50'den fazla çalışan için tam zamanlı veya OSGB hizmeti.
5. Sağlık ve güvenlik koordinatörü ataması: Yapı işlerinde proje hazırlık ve yapım aşaması için ayrı koordinatör.
6. Çalışan İSG eğitim kayıtları: 16 saat temel eğitim + yıllık tekrar; imzalı katılım listeleri ile.
7. İşe giriş ve periyodik sağlık raporları: Çok tehlikeli sınıfta yılda bir defa zorunlu.
8. KKD teslim ve eğitim tutanakları: Her çalışan için imzalı; KKD türü, marka, model, teslim tarihi belirtilmiş.
9. İSG kurulu toplantı tutanakları: 50+ çalışanlı işyerlerinde ayda bir.
10. Çalışan temsilcisi seçim tutanağı: Anonim oylama ile seçilmiş.
11. Ön bildirim formu: Yapı işine başlamadan en az 7 gün önce Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne.
12. Sağlık ve güvenlik planı: Yapı işine özel; risk haritası, koruma önlemleri, organizasyon şeması.

Belgeler fiziksel klasörde tutulurken aynı zamanda dijital arşivde de bulunmalıdır. Müfettiş tarih sorduğunda "klasörde olması lazım, aratayım" denilen her dakika güven kaybıdır.

5. Sahada Kontrol Edilen 8 Ana Konu

Belgeler tamamlandıktan sonra müfettiş sahaya iner. Genellikle kontrol edilen 8 ana konu şunlardır:

• Yüksekten düşme önlemleri: Korkuluk, ağ, paraşüt tipi emniyet kemerleri, yatay yaşam hattı.
• İskele güvenliği: Sertifikalı iskele, kurulum tutanağı, haftalık kontrol kayıtları.
• Kazı ve göçük önleme: Şev açısı, palplanş, kazı emniyeti raporu.
• Elektrik güvenliği: Topraklama, kaçak akım rölesi, ekipman muayene kayıtları.
• İş makineleri ve vinçler: Periyodik muayene raporları, operatör belgeleri, sapan-zincir kontrolleri.
• Yangın ve patlama önleme: Yangın söndürücü dolum tarihleri, yanıcı malzeme depolama.
• Hijyen ve sosyal tesisler: Soyunma odası, duş, tuvalet, yemekhane standartları.
• KKD kullanımı: Baret, çelik burunlu ayakkabı, yelek, gözlük, eldivenin sahada aktif kullanımı.

İskele konusunda detaylı bilgi Şantiye-M 2026 yazılım uyum rehberi'nde de geçiyor; Şantiye-M denetimi ile AÇSHB denetimi arasındaki kesişim noktaları yapı işinde özellikle önem taşıyor.

6. AÇSHB'nin En Çok Verdiği 10 İdari Para Cezası 2024-2025

İş Teftiş Kurulu 2024 yılı verilerine göre inşaat sektöründe en sık verilen 10 idari para cezası ve 2025 yılı için güncellenmiş tutarları:

Sıra	İhlal	Kanun Maddesi	2025 Tutarı (TL)
1	Risk değerlendirmesi yapılmaması	6331/10	14.420 + her ay 21.630
2	İSG uzmanı görevlendirmemek (her çalışan için)	6331/6	21.630 / çalışan
3	İşyeri hekimi görevlendirmemek	6331/6	21.630 / çalışan
4	İSG eğitimi vermemek (her çalışan)	6331/17	7.210 / çalışan
5	KKD sağlamamak veya kullandırmamak	6331/30	14.420
6	Acil durum planı yapılmaması	6331/11-12	14.420 + her ay 21.630
7	Sağlık gözetiminin yapılmaması	6331/15	7.210 / çalışan
8	Ön bildirim yapılmaması	Yapı İşleri Yön. 6	14.420
9	İş kazasını süresi içinde bildirmemek	6331/14	10.815
10	Çalışan temsilcisi seçtirmemek	6331/20	14.420

Tutarlar yeniden değerleme oranıyla her yıl güncellenir; 2025 oranı yüzde 43,93 olarak uygulandı. Cezanın "her çalışan için" hesaplandığı durumlarda 30 kişilik bir şantiyede tek ihlal 200.000 TL üzerine çıkabiliyor.

7. Cezaya İtiraz Süreci

İdari para cezası tutanağı tebliğ edildikten sonra 60 gün içinde İdare Mahkemesi'ne iptal davası açılabilir. Cumhuriyet Savcılığı'na suç duyurusu varsa ayrıca ceza yargılaması başlar.

İtiraz aşamaları:

1. Tebliğ tarihinin kayıt altına alınması: 60 günlük süre bu tarihten itibaren işler.
2. Tutanaktaki tespitlere itiraz dilekçesi: Hangi belgenin var olduğu, hangi önlemin alındığı kanıtlarla beraber.
3. İdare Mahkemesi'ne dava açılması: Avukat zorunlu değil ama tavsiye edilir.
4. Yürütmenin durdurulması talebi: Ceza tahsilatını davaya kadar durdurur.

İtirazın kabul edilme oranı tutanak kalitesine ve sunulan belgelere bağlıdır. 2024 yılı istatistiklerine göre inşaat sektörü itirazlarının yaklaşık yüzde 18'i kısmen veya tamamen kabul edildi. Erken ödeme indirimi de bir alternatiftir: 15 gün içinde ödenirse cezanın yüzde 25'i indirilir, ancak bu durumda itiraz hakkı kalkar.

8. Düzeltici Faaliyet ve Yeniden Denetim

Cezaya konu olan eksiklik tespit edildikten sonra müfettiş genellikle 15-30 gün düzeltme süresi verir. Bu süre içinde düzeltici faaliyet yapılır ve İl Müdürlüğü'ne bildirilir. Sonrasında yeniden denetim açılabilir.

Düzeltici faaliyet dosyasında yer alması gerekenler:

• Eksikliğin ne olduğu (müfettiş tespiti referansıyla).
• Eksikliği gidermek için yapılan eylemler (tarihli ve sorumlu kişi atanmış).
• Eylem öncesi ve sonrası fotoğraflar.
• İlgili belge örnekleri (yeni hazırlanan risk değerlendirme, yeni KKD teslim tutanakları vb.).
• İSG uzmanı onayı.

Düzeltici faaliyet süresi içinde eksiklik giderilmezse ağırlaştırılmış ceza uygulanır ve gerekirse işyeri kısmen veya tamamen kapatılabilir. Bu ağır bir yaptırımdır ve özellikle kamu işlerinde firma yasaklamasına kadar uzanabilir.

9. Tekrar Eden Aynı Cezada Ağırlaştırma Kuralı

6331 sayılı kanunun 26. maddesinin ikinci fıkrası önemli bir ağırlaştırma getirir: Aynı ihlal aynı işyerinde tekerrür ederse, ikinci ihlalde ceza iki katı, üçüncüsünde üç katı uygulanır.

Tekerrür hesabında dikkat edilmesi gerekenler:

• Tekerrür süresi 5 yıldır; bu süre içindeki ihlaller sayılır.
• Aynı kategorideki ihlal sayılır (örn. eğitim eksikliği ayrı, KKD eksikliği ayrı sayılır).
• Şantiye değişse bile aynı işveren ise tekerrür uygulanır.
• Ceza ödenmiş veya itiraz reddedilmişse tekerrüre konu olur; itiraz devam ediyorsa henüz sayılmaz.

Pratik sonuç: 50 kişilik bir şantiyede ikinci kez İSG uzmanı görevlendirme cezası 2025 değerleriyle 21.630 × 50 × 2 = 2.163.000 TL'ye ulaşabiliyor. Tekerrürün önlenmesi, ilk denetim sonrasında düzeltici faaliyet sisteminin kalıcı kurulmasından geçer.

10. Şantiye-M ile İSG Denetiminin Kesişimi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın yapı denetim mevzuatı kapsamında devreye giren Şantiye-M sistemi, AÇSHB İSG denetiminden ayrı bir denetim mekanizmasıdır ancak kesişim noktaları vardır. Detayını Şantiye-M 2026 yazılım uyum rehberinde anlatmıştık.

Kesişim noktaları:

• Sağlık ve güvenlik planı: Hem Yapı İşleri Yönetmeliği hem Şantiye-M raporlamasında zorunludur.
• İSG eğitimleri: Şantiye-M aylık raporunda eğitim kayıtları talep edilir; AÇSHB de aynı kayıtları kontrol eder.
• Kaza bildirimleri: SGK'ya İSG çerçevesinde, Şantiye-M sistemine ise yapı denetim çerçevesinde ayrı ayrı bildirilir.
• Doküman arşivi: Her iki denetim de geriye dönük 5 yıllık belge ister.

Önemli not: AECKraft Bakanlık onaylı bir Şantiye-M vendor'u değildir; resmi raporlar onaylı vendor üzerinden gönderilir. Ancak AECKraft Şantiye-M denetimine hazırlık aşamasında doküman arşivi, fotoğraf yönetimi ve KVKK uyumlu veri saklama sağlar.

11. Dijital Evrak Yönetimi ile Denetim Hazırlığını Hızlandırma

Eski yöntem klasör dolusu kağıt belgeyle denetim karşılamak. Yeni yöntem dijital belge yönetim sistemi: müfettiş bir belge istediğinde 30 saniye içinde ekrandan gösterilebiliyor.

Dijital evrak yönetiminin denetim hazırlığına katkıları:

• Versiyon kontrolü: Risk değerlendirmenin hangi tarihte güncellendiği audit trail ile kanıtlanır.
• Eğitim sertifikalarının merkezi takibi: Hangi çalışanın hangi tarihte hangi eğitimi aldığı tek ekrandan görülür.
• KKD teslim kayıtları: Dijital imza ile teslim tutanakları korunur.
• Otomatik hatırlatma: Sağlık raporu, iskele kontrolü, yangın söndürücü dolum tarihleri yaklaştığında bildirim gelir.
• Fotoğraf arşivi: Sahadaki günlük durumun coğrafi konum bilgisi ile kayıt altına alınması.

12. AECKraft ile İSG Denetim Hazırlığı

AECKraft'ın İSG denetim hazırlığında sunduğu özellikler (yalnızca platformun mevcut yetenekleri):

• Doküman yönetimi modülü: Risk değerlendirme, acil durum planı, eğitim kayıtları, KKD tutanakları için merkezi arşiv. Tarih ve sorumlu kişi etiketleri.
• Audit trail / versiyon kontrolü: Her belgenin kim tarafından ne zaman güncellendiği kayıt altına alınır. Müfettişe gösterilebilecek değiştirilemez log.
• Mobil saha uygulaması (iOS + Android): Şantiyede fotoğraflı denetim turu, KKD eksiklik bildirimi, anında raporlama.
• Rol bazlı yetkilendirme: İSG uzmanı, işyeri hekimi, şantiye şefi rolleri ayrı; sadece kendi sorumluluk alanındaki belgeleri görür.
• KVKK uyumlu Türkiye veri saklama: Çalışan sağlık bilgileri ve eğitim kayıtları yurt dışı transferi olmadan saklanır.
• Hatırlatma sistemi: Periyodik sağlık raporu, eğitim tekrarı, iskele kontrolü gibi tarihli yükümlülükler için bildirim.

AECKraft içinde tutulan İSG belgeleri Excel/PDF export ile her zaman dışarıya aktarılabilir; Şantiye-M veya AÇSHB için resmi raporlama yapan onaylı vendor'lara veri taşınabilir.

Demo için iletişim sayfasına, paket detayları için fiyatlandırma sayfasına bakabilirsiniz. İnşaat firmaları için yazılım seçim kriterlerini de bu rehberde ele aldık. Hakediş takibinin dijital yöntemlerle yapılması da denetim hazırlığını paralel destekler; konuyu inşaat hakediş takibi yazısında detaylandırdık. İSG sorumluluklarının sözleşmedeki yansıması için inşaat sözleşmesi rehberini öneririz.

Sonuç

AÇSHB İSG denetimi, inşaat firmaları için kaçınılması imkansız bir gerçekliktir. 6331 sayılı kanunun yürürlüğe girmesinden bu yana denetim sıklığı ve ceza tutarları sürekli artıyor. 2025 yılında "her çalışan için" hesaplanan cezalar bir şantiyede tek seferde milyonluk yaptırımlara dönüşebiliyor.

Etkili hazırlığın özü üç maddede: (1) 12 temel belgenin her zaman güncel ve erişilebilir olması, (2) sahadaki uygulamanın belgeyle tutarlı olması, (3) ilk denetim sonrasında düzeltici faaliyet sisteminin kalıcı kurulması ve tekerrürün önlenmesi. Dijital evrak yönetimi bu üç maddeyi destekleyen güçlü bir araçtır; ancak yazılım yalnızca sistemi düzene koyar — sahanın güvenliği insan sorumluluğundadır.

Sıkça Sorulan Sorular

AÇSHB müfettişi habersiz şantiyeye gelebilir mi?

Evet. 6331 sayılı kanun gereği iş müfettişleri haber vermeden işyerine girme yetkisine sahiptir. Programlı denetimlerde bazen önceden randevu verilse de şikayet ve kaza sonrası denetimler her zaman habersiz başlar.

50'den az çalışan varsa İSG uzmanı zorunlu mu?

Evet, çalışan sayısı ne olursa olsun çok tehlikeli sınıfta yer alan inşaat işyerleri için İSG uzmanı görevlendirmek zorunludur. Az sayıda çalışan varsa kısmi zamanlı OSGB hizmeti alınabilir.

Taşeron firma çalışanlarının İSG sorumluluğu kimde?

Yapı işlerinde asıl işveren ile alt işveren (taşeron) müştereken sorumludur. Asıl işveren taşeron çalışanlarının da risk değerlendirmesine dahil edilmesini, eğitim almasını ve KKD sağlanmasını denetlemekle yükümlüdür.

İdari para cezasına 15 günde ödeme indirimi var mı?

Evet, Kabahatler Kanunu'nun 17/6. maddesi gereği 15 gün içinde ödenirse cezada yüzde 25 indirim uygulanır. Ancak bu durumda itiraz hakkı kalkar; haksız olduğunuza inanıyorsanız itirazı tercih edebilirsiniz.

İSG eğitimi kim tarafından verilebilir?

İSG eğitimi sadece İSG uzmanı, işyeri hekimi veya AÇSHB tarafından yetkilendirilmiş eğitim kurumları tarafından verilebilir. Şantiye şefinin verdiği "günlük güvenlik toplantısı" eğitim yerine geçmez.

İş kazası SGK'ya kaç gün içinde bildirilmeli?

İş kazası, kazadan sonra 3 iş günü içinde SGK'ya elektronik ortamda bildirilmek zorundadır. Süresinde bildirilmeyen kazalar için her kaza başına ayrı idari para cezası uygulanır.

Ölümlü iş kazasında sadece İSG uzmanı mı sorumlu?

Hayır. Ölümlü iş kazasında sorumluluk işveren, şantiye şefi, İSG uzmanı, işyeri hekimi ve sağlık ve güvenlik koordinatörü arasında paylaşılır. Cumhuriyet Savcısı kusur oranını tespit eder; cezai sorumluluk işverene kadar uzanabilir.

AECKraft İSG denetimine resmi rapor gönderebiliyor mu?

Hayır. AECKraft İSG denetimi için belge arşivi, takip ve hatırlatma sağlar; ancak AÇSHB veya Şantiye-M sistemlerine resmi rapor gönderme yetkisi yoktur. Resmi raporlama Bakanlık onaylı vendor'lar üzerinden yapılır. AECKraft içindeki belgeler Excel/PDF export ile dışarıya aktarılır.