Hakediş Nasıl Hazırlanır? Geçici Hakediş Adım Adım (2026)

Hakediş, inşaat işlerinde en çok ihtilaf çıkan belgedir. Sebebi hesabın karmaşık olması değil; aynı sözleşmede iki tarafın farklı sıralarla hesap yapması, oranları farklı tarihlerden alması ve kümülatif takibi tutmamasıdır. Bu yazıda geçici hakedişin nasıl kurulduğunu adım adım, sayısal bir örnek üzerinden anlatıyoruz.

Hakediş nedir, neyi belgeler?

Hakediş, yüklenicinin belirli bir dönemde tamamladığı imalatın sözleşme fiyatları üzerinden parasal karşılığını gösteren ve idarenin/işverenin onayına sunulan hesap belgesidir. İki temel türü vardır:

• Geçici hakediş: İş devam ederken, genellikle aylık dönemlerle düzenlenir. Yükleniciye ara ödeme yapılmasını sağlar.
• Kesin hakediş: İş tamamlandığında düzenlenir; tüm geçici hakedişlerin mahsuplaşması ve nihai bakiyenin belirlenmesi burada olur.

Hakediş bir fatura değildir; faturanın dayanağıdır. Önce hakediş onaylanır, sonra onaylanan tutar üzerinden fatura kesilir.

Adım 1 — Sözleşmeyi doğru kurun

Hakedişteki hataların büyük kısmı hakediş anında değil, sözleşme kurulurken doğar. Sözleşmede şu beş şeyin net olması gerekir:

• Poz listesi (BOQ): Hangi iş kalemi, hangi birimle, hangi birim fiyatla ve ne miktarda sözleşmeye girdi.
• Tenzilat oranı: İhale kırımı. Sözleşme bedelinin keşif bedeline göre indirim yüzdesi.
• KDV oranı: İşin niteliğine göre değişir; sözleşme tarihindeki oran esastır.
• Tevkifat oranı: KDV tevkifatı; yapım işlerinde alıcının KDV'nin bir kısmını doğrudan vergi dairesine ödemesidir.
• Kesinti kalemleri: Teminat kesintisi, avans mahsubu, gecikme cezası, malzeme avansı gibi.

Poz listesini elle yazmak yerine resmî kütüphaneden seçmek, hem yazım hatasını hem de "hangi birim" tartışmasını bitirir. Resmî poz listesinde arama yapın →

Adım 2 — Bu dönem imalatı belirleyin

Hakedişin kalbi burasıdır ve en çok karıştırılan nokta da budur. Hakediş kümülatif ilerler:

• Her poz için "bugüne kadar yapılan toplam miktar"ı yazarsınız.
• Sistem, bir önceki hakedişteki kümülatif miktarı bundan düşer.
• Aradaki fark, bu dönem imalatıdır.

Örnek: 3 numaralı hakedişte "C25 beton" pozunda bugüne kadar 480 m³ yapıldıysa ve 2 numaralı hakedişte bu rakam 350 m³ idiyse, bu dönem imalat 130 m³'tür. Doğrudan "bu dönem 130 m³" yazmak yerine kümülatif yazmak, ölçü hatalarının sonraki dönemlerde kendiliğinden düzelmesini sağlar.

Sayısal örnek

Poz	Birim	Birim Fiyat	Kümülatif	Önceki	Bu Dönem	Tutar
C25 beton	m³	3.200 ₺	480	350	130	416.000 ₺
Nervürlü demir	ton	28.500 ₺	62	48	14	399.000 ₺
Kalıp	m²	450 ₺	2.100	1.640	460	207.000 ₺
Bu dönem imalat toplamı						1.022.000 ₺

Adım 3 — Tenzilatı uygulayın

Tenzilat, ihalede verilen kırım oranıdır ve imalat tutarından düşülür. Örneğimizde tenzilat %12 olsun:

• Bu dönem imalat: 1.022.000 ₺
• Tenzilat (%12): −122.640 ₺
• Tahakkuk tutarı: 899.360 ₺

Tenzilat oranı sözleşmeye özgüdür ve iş süresince değişmez. Hakediş yazılımınız bu oranı sözleşmeden kopyalayarak hakedişe yazmalı; sonradan sözleşmede bir düzeltme yapılsa bile geçmiş hakedişler bozulmamalıdır.

Adım 4 — KDV ve tevkifatı hesaplayın

Tahakkuk tutarı üzerinden KDV hesaplanır. Yapım işlerinde KDV tevkifatı uygulanıyorsa, hesaplanan KDV'nin sözleşmede belirlenen oranı alıcı tarafından doğrudan vergi dairesine yatırılır; kalan kısım yükleniciye ödenir.

• Tahakkuk: 899.360 ₺
• KDV (%20): 179.872 ₺
• Tevkifat (KDV'nin 4/10'u): −71.949 ₺ (vergi dairesine)
• Yükleniciye ödenecek KDV: 107.923 ₺

Tevkifat oranları işin türüne ve mevzuata göre değişir. Bu yazıdaki 4/10 yalnızca örnektir; kendi sözleşmenizin ve güncel tebliğin oranını esas alın.

Adım 5 — Kesintileri düşün

Kesintiler, tahakkuk üzerinden veya toplam üzerinden hesaplanabilir; hangisinin esas alınacağı sözleşmede yazmalıdır. Yaygın kalemler:

• Teminat kesintisi: Genelde tahakkukun %3–5'i, iş sonunda iade edilir.
• Avans mahsubu: Başta verilen avansın bu dönemki payı.
• Gecikme cezası: Süre aşımı varsa sözleşmedeki formüle göre.
• Malzeme/akaryakıt mahsubu: İşveren tarafından temin edilen girdiler.

Örneğimizde teminat kesintisi %5 olsun: 899.360 × 0,05 = 44.968 ₺

Adım 6 — Ödenecek net tutarı bulun

• Tahakkuk: 899.360 ₺
• + Yükleniciye ödenecek KDV: 107.923 ₺
• − Kesintiler: 44.968 ₺
• = Ödenecek net: 962.315 ₺

Bu tutar, yüklenicinin bu dönem için eline geçecek rakamdır. Fatura, KDV dahil tahakkuk üzerinden kesilir; tevkifat faturada ayrıca gösterilir.

Adım 7 — Onay akışını işletin

Hakediş hazırlanmakla bitmez; kontrol teşkilatı veya işveren onayından geçmesi gerekir. Onay akışında şunlar kayıt altında olmalıdır:

• Hakedişi kim, ne zaman düzenledi
• Kim onayladı, hangi tarihte
• Onay öncesi hangi revizyonlar yapıldı
• Onaylandıktan sonra tutarın değiştirilememesi

Onaylanan hakediş dondurulmalıdır. Excel'de çalışan ekiplerin en büyük riski budur: onaylanmış bir dosyanın sonradan farkında olmadan değiştirilmesi ve iki tarafta farklı kopyaların dolaşması.

En sık yapılan 5 hata

1. Oranları hakediş tarihinden almak

Tenzilat, KDV ve tevkifat oranları sözleşme anındaki hâliyle sabitlenmelidir. Bunları her hakedişte "güncel" değerden okuyan bir sistem, mevzuat değiştiğinde geçmiş hakedişleri geriye dönük bozar.

2. Kümülatif yerine dönemsel miktar girmek

"Bu dönem 130 m³" yazmak kolaydır ama önceki dönemde yapılan ölçüm hatası bir daha düzelmez. Kümülatif girildiğinde hata kendiliğinden kapanır.

3. Kesinti tabanını karıştırmak

Teminat kesintisi tahakkuk üzerinden mi, KDV dahil toplam üzerinden mi? Sözleşmede yazmıyorsa taraflar farklı hesaplar ve ihtilaf çıkar.

4. Sözleşme dışı poz eklemek

Sözleşmede olmayan bir iş kalemi hakedişe doğrudan giremez. Önce yeni birim fiyat tutanağıyla poz tanımlanmalı, idare onayı alınmalıdır.

5. Hakedişi faturayla karıştırmak

Hakediş onaylanmadan fatura kesilmesi, sonradan tutar düzeltmesi gerektiğinde iade faturası zorunluluğu doğurur.

AECKraft'ta hakediş

AECKraft'ın hakediş modülü bu akışı uçtan uca taşır: sözleşme kurulumunda poz listesini resmî birim fiyat kütüphanesinden seçersiniz, tenzilat/KDV/tevkifat oranları sözleşmeye yazıldığı anda dondurulur, her hakedişte kümülatif miktar girersiniz ve bu dönem imalat otomatik hesaplanır. Kesinti kalemlerini tanımlar, tabanını (tahakkuk mu, toplam mı) ve yöntemini (yüzde mi, sabit tutar mı) seçersiniz. Onaylayan ve onay tarihi kayıt altına alınır; onaylanan hakediş kilitlenir ve proje taksit planına bağlanır.

Metrajdan hakedişe geçiş de kopuk değildir: metraj cetvelinizdeki pozlar sözleşme BOQ'suna aktarılabilir, aynı poz numarası iki yerde farklı tanımla durmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

Geçici hakediş ne sıklıkla düzenlenir?

Sözleşmede belirlenen periyoda göre; uygulamada en yaygın olanı aylıktır. Sözleşmede periyot yazmıyorsa tarafların mutabakatıyla belirlenir. Kısa süreli işlerde tek geçici hakediş ve ardından kesin hakediş de görülebilir.

Tenzilat ile tevkifat arasındaki fark nedir?

Tenzilat, ihalede verilen fiyat kırımıdır ve imalat tutarından düşülerek tahakkuku bulur; tamamen ticari bir kalemdir. Tevkifat ise vergisel bir uygulamadır: hesaplanan KDV'nin belirli bir oranının yüklenici yerine alıcı tarafından vergi dairesine yatırılmasıdır. İkisi hesabın farklı aşamalarında ve farklı tabanlarda uygulanır.

Kümülatif miktar önceki hakedişten az çıkarsa ne olur?

Bu, önceki dönemde fazla ölçüm yapıldığı anlamına gelir ve bu dönem imalat negatif çıkar. Sistem bunu engellememelidir; negatif dönem, önceki fazla ödemenin mahsubudur. Excel'de bu durum genellikle gözden kaçar ve fark kesin hakedişe kadar taşınır.

Sözleşmede olmayan bir imalat yapıldıysa hakedişe nasıl girer?

Doğrudan giremez. Önce yeni birim fiyat tutanağı düzenlenir; iş kaleminin analizi (malzeme, işçilik, makine) hazırlanır ve idare/işveren onayına sunulur. Onaydan sonra poz sözleşmeye eklenir ve o tarihten itibaren hakedişe girer.

Hakediş onaylandıktan sonra düzeltme gerekirse ne yapılır?

Onaylanmış hakediş geriye dönük değiştirilmez. Düzeltme, bir sonraki hakedişte mahsup kalemi olarak veya kesin hakedişte yapılır. Bu yüzden onay öncesi kontrol kritiktir; onay sonrası kilitlenmeyen bir sistem denetimde sorun çıkarır.

Teminat kesintisi ne zaman iade edilir?

Genellikle geçici kabul sonrası yarısı, kesin kabul sonrası kalanı iade edilir. Süre ve koşullar sözleşmede yazar. Kesinti tutarlarının hakediş bazında ayrı ayrı izlenmesi, iade zamanında toplam rakamın tartışmasız çıkmasını sağlar.

Hakediş için mutlaka yazılım gerekli mi?

Küçük ve tek pozlu işlerde Excel yeterli olabilir. Ancak poz sayısı arttıkça, birden fazla taşeronla çalışıldıkça ve hakediş sayısı 3-4'ü geçtikçe kümülatif takip, oran dondurma ve onay kaydı elle yönetilemez hâle gelir. Asıl risk hesap hatası değil, versiyon karmaşasıdır.